Van dode mannen win je niet

Je moeder knipte mannen voor geld.

Sommige boeken laten je alleen maar achter met het grind van de wanhoop, om dat nare, vuige gevoel te proberen te vatten. Had er nu echt geen sprankje hoop boven op gekund?

Nee, want de lezer zit deze keer in het hoofd van een man die vuil in een lijfelijke vorm is. Hij bedreigt en misbruikt de vrouwen in zijn leven, fraudeert, (mis)handelt, snoeft, geen mooi kantje aan te vinden. Geen excuses of achtergrond ook, alleen ‘de slangen’ en hoe die hem aan het meppen of slopen zetten.

Alleen Wesley krijgt zo goed als nooit al dat lelijks over hem heen. Hij is de twaalfjarige zoon van één van de man z’n vriendinnen, en op zijn manier doet hij zijn best voor de jongen. Het maakt het verhaal niet lichter of zachter, want hoe lang voor zelfs Wesley iets verkeerds in zijn ogen doet?

Walter van den Berg heeft zo’n man meegemaakt als kind. Gelukkig kon hij er over schrijven en het bekend(er) maken, maar daarmee komt ook de gedachte op over hoeveel kinderen dit zelf, alleen moeten bevechten.

Van dode mannen win je niet, Walter van den Berg, De Bezige Bij 2013

 

Mogelijkheden

Ik doe net alsof ik hier niet vandaan kom.

Zonder soapachtige twist (had een niet-Amerikaanse auteur dit ook zo gedaan?), was dit boek van rouwen sterker geweest. Hoeveel stappenplannen er tenslotte zijn, rouwen is persoonlijk, en voor de bijstander is niet meer mogelijk dan toekijken en algemeenheden mompelen.

In dit geval zou dat een ‘Hij was nog zo jong’ zijn, want Sarah’s zoon is pas 21 als hij overlijdt door een lawine. Moeilijk de schuld te geven, zo’n stuk natuur, en dat doet de hoofdpersoon dan ook niet. Er is sowieso weinig schuld, alleen maar veel twijfels over haar opvoeding.

Maar gelukkig is er een bezoek van een Vreemde, jonge vrouw die niet alleen afleidt maar vooral iedereen aan iets anders doet denken. Terugverwijzend naar mijn eerste zin: ik vraag me of dit zelfs een plot was geweest bij een niet-Amerikaanse auteur.

Hierdoor laat het verhaal een iets te goedkope, plakkerige smaak achter, waardoor rouw naar een laag pitje verdwijnt. Misschien was Sarah er blij mee.

Mogelijkheden, Kaui Hart Hemmings, Van Holkema & Warendorf 2014

Moonlight

101 min.

Ik was helemaal weg van deze film, en zou het zeker aan iedereen aanraden, zelfs de mensen die zeggen ‘niet zulke films’ te kijken. Omdat het je confronteert met vragen over mannelijkheid en homoseksualiteit en racistische stereotypes en hoe die elkaar allemaal overlappen. En dat zonder een moment van opgeheven vingertjes.

moonlight-posterMoonlight is coming-of-age, doorsnedes van het leven van een jongen. Eén keer als kind, één keer als tiener, één keer als volwassene. Alleen deze keer is het een zwarte homoseksuele jongen uit een probleemgebied, en leert de kijker misschien wel levenslessen, maar krijgt hoofdpersoon Chiron er alleen de nare conclusies van op zijn bord.

Combineer het nuchtere en de ontnuchtering met een kleur- en muziekgebruik die tegen je huid plakken en begrijp dat het een film is die met je blijft na het verlaten van de bioscoop. Een film van het soort dat rondgaat als een vuurtje in plaats van door marketing door de strot wordt geduurd. Vang het voor ‘ie uitgedoofd is.

Moonlight, A24 2016

Dogma

zaterdag 19 februari, 23.11 uur

Zelfmoord of voltooid leven? Vier jaar geschreven, relevant voor het nieuws van de dag.

Voor een Nederlandse roman (ik weet niet of ze onder literatuur valt), duurde het best lang voor er seks bij kwam. dat is een punt waar ik Nederlandse, fictieve verhalen op veroordeel, ook al geeft het me het gevoel dat ik drie generaties terug verhuis. Maar Dogma gaat dus niet zo heel veel over seks, het gaat over zelfmoord en welke invloed dat heeft op de mensen er omheen.

Charlie is een filmmaker, Hidde is zijn beste vriend. Allebei zitten ze vast; Charlie op inspiraties, Hidde op het leven. Het idee om van Hidde’s zelfmoord een documentaire te maken wordt niet direct aangenomen als optie om beide blokkeringen op te lossen, maar heel de discussie en aanloop er van worden vastgelegd, met camera en vanuit verschillende invalshoeken, de anderen uit de vriendengroep.

Dat is pijnlijk, en confronterend, want zoals in elke vriendenkring zijn er dingen die niet worden gedeeld met elkaar. Kun je altruïstisch zijn wanneer het onderwerp zo vreselijk persoonlijk is? Hoeveel moet je uitspreken als het iemand anders kan helpen, maar jou alleen maar pijn doen?

Eekhout zet mensen neer, en die zijn soms best irritant en stom bezig. Maar hoe kun je zelfmoord behandelen, als er geen menselijkheid bij is?

Dogma, Anne Eekhout, De Arbeiderspers 2013

Het geluid van vallende sneeuw

Van bovenaf gezien leek Japan alle beloftes in te lossen.

Net zoals met Krekel, krekel was dit een boek dat ik gedeeltelijk wilde lezen om meer buiten de westerse wereld te lezen. Het geluid van vallende sneeuw scoort daar iets minder op omdat het door een Nederlandse wordt geschreven.

Dit is dan ook één van de punten die ik heb tegen het boek. Vooral in het begin kruipt er af en toe nog wat ‘Rare jongens, die Japanners’ in. Natuurlijk oordelen we vanuit wat we kennen, maar het is toch lastiger kijken naar het onbekende wanneer iemand anders zegt ‘Jeetje, wat vreemd’ voor je zelf dat besluit kunt maken.

De andere punten dan? Die paar pagina’s over Regnerus’ achtergrond halen de complete Huh, Japan-ervaring omlaag, maar dat is het ook wel. Verder laat het verschillende kanten van het land zien, topografisch en sociaal, is de taal benaderbaar en de invalshoek (voor een kunstenaarsbeurs naar de andere kant van de wereld) iets origineler dan Zoek Jezelf.

Niet slecht dus, voor een kijkje in een Aziatisch land. Maar dat zeg ik als onwetende Nederlandse.

Het geluid van vallende sneeuw, Jannie Regnerus, Wereldbibliotheek 2006

Einde verhaal/End of Story

…en ze leefden nog lang en gelukkig.

“Sorry God, better luck next universe.”

In which language do you review a bilingual story? Geen wonder dat het hoofdpersoon een identiteitscrisis heeft, er zitten net genoeg verschillen tussen zijn Nederlandse en zijn Engelse verhaal om onzeker van te worden.

Johan is een gepensioneerde vertaler die nog één verhaal aangeboden krijgt: End of Story. Een verhaal waarin God een reality show verliest, en dus genoeg boze reacties heeft ontvangen voor het zelfs is gepubliceerd (het boek, niet de show). Dat maakt Johan allemaal niet zo uit, maar het is wel een beetje vleiend dat de Amerikaanse auteur speciaal om hem heeft gevraagd.

John is a frustrated Canadian expat in the Netherlands who feels like the Dutch part of him took over as soon as they left their country of birth, Canada. He views End of Story as an obstruction keeping him from writing his own memories and finally getting a chance to be the main character inside this body again.

John and Johan are one, en worden niet getoond alsof dit een splitsing is door een mentale ziekte. Het vertalen van dit boek ontrafelt de duidelijke muur tussen hen twee, en het drama dat het boek meeneemt, is niets vergeleken bij die twee die elkaar ‘bevechten’.

Door de herhaling is wel duidelijk dat ze niet honderd procent van elkaar verschillen, maar leren ze dat op tijd?

Einde verhaal/End of Story, Philibert Schogt, De Arbeiderspers 2015

Terug naar normaal

Soms kun je in de grootste problemen raken door je op een receptie met je eigen zaken te bemoeien.

Alsof men nog meer redenen nodig had om niet in de VS te willen wonen. Wordt je er niet ziek, dan zorgt Big Pharma (geen sprookje) er wel voor dat je jezelf als ziek beschouwt. Een psychiater vindt het uit de spuigaten lopen en poogt een kijkje achter de schermen te bieden.

Deze Allen Frances werkte mee aan verschillende encyclopendiën over psychiatrie (de DSM reeks), en zag zo hoe gezondheid vervangen werd door geld en meer geld. Aan gezonde mensen kun je veel minder verdienen dan aan zieke, dus zorg er voor dat men zich ziekt voelt of het vreest.

Frances laat het niet alleen bij de tijd van DSM-V, natuurlijk niet. De geschiedenis van psychiatrie en psychiatrische ziektes en hoe de samenleving zij behandelt(/de) mag er ook bij. Daardoor wordt er wel herhaling aan de informatie toegevoegd.

Want zelfs als het geen algemene kennis zou zijn, wordt het snel duidelijk dat men door de eeuwen heen niet al te vriendelijk zijn geweest tegenover mensen met een psychiatrische afwijking. Dat men niet zo lang geleden lobotomie nog een goed idee vond, bijvoorbeeld. En dat het ook echt heel erg is dat pharmaceuten mensen alleen maar als zakken met geld zien, in plaats van mensen.

Dan zijn de precieze data over hoe ver Big Pharma wel niet gaat stukken enger. Dan laten de verhalen van winnaars en verliezers zien hoe belangrijk het is dat er vroeger dan later echt eens banden aan die groep gelegd moeten worden.

Terug naar Normaal kan dus het beste gezien worden als het naslagwerk waar het op gebaseerd is, af en toe een hoofdstuk, niet om te blokken voor het examen aan het einde van het boek.

Terug naar normaal: Inside informatie over de epidemie van psychische stoornissen, DSM-5, Big Pharma en de medicalisering van het dagelijks leven, Allen Frances, Nieuwezijds 2013